Zasady Otwartych Danych Bibliograficznych

Angielski oryginał

Poprzyj zasady »

Wstęp

Wydawcy danych bibliograficznych, w tym biblioteki, wydawcy, szkoły wyższe, uczeni i grupy zarządzające odnośnikami, odgrywają ważną rolę w postępie wiedzy ludzkiej. Aby społeczeństwo mogło w pełni korzystać z dorobku bibliograficznego, niezbędne jest otwarte udostępnianie danych bibliograficznych, czyli w sposób pozwalający każdemu je wykorzystywać w dowolnym celu.

Dane bibliograficzne

W celu określenia zakresu zasad, w pierwszej części zostanie objaśnione pojęcie danych bibliograficznych.

Dane podstawowe

Dane bibliograficzne składają się z opisów bibliograficznych. Opis bibliograficzny opisuje źródło bibliograficzne (artykuł, monografię, itd. – wydrukowane lub elektroniczne) w celu:

  1. identyfikacji tego źródła, czyli wskazania unikalnego źródła spośród zbioru wszystkich źródeł bibliograficznych oraz
  2. zlokalizowania tego źródła, czyli wskazania jak i gdzie można znaleźć opisane źródło.

Tradycyjnie, jeden opis służył obu celom naraz, przekazując informacje: autorów, redaktorów, tytuł, wydawcę, datę i miejsce publikacji, dzieło nadrzędne (np. czasopismo), informacje o stronach.

W sieci, identyfikacja polega na standardzie Uniform Resource Identifiers (URIs), w postaci identyfikatorów URN, DOI, itd. Lokalizacja jest z kolei możliwa poprzez adresowanie HTTP-URIs, lepiej znane jako Uniform Resource Locators (URL). Wszystkie URI źródeł bibliograficznych zalicza się więc w tym wąskim pojęciu do danych bibliograficznych.

Dane wtórne

Opis bibliograficzny może zawierać jeszcze inne informacje zaliczane do danych bibliograficznych, na przykład: pozasieciowe identyfikatory (ISBN, LCCN, OCLC itd.), oświadczenie praw, dane administracyjne i inne (zobacz listę wtórnych danych bibliograficznych w dodatku); takie dane mogą produkować biblioteki, wydawcy, uczeni, zrzeszenia miłośników książek w sieci, grupy zarządzające odnośnikami.

Pondato, dla potrzeb opisów bibliograficznych biblioteki i powiązane z nimi instytucje wytwarzają słowniki tematyczne, nazwisk, klasyfikacji, itd., które też zalicza się do danych bibliograficznych.

Cztery zasady

Zalecamy przyjęcie następujących zasad i działanie zgodnie z nimi:

  1. Udostępnionym danym bibliograficznym i ich kolekcjom powinno towarzyszyć klarowne oświadczenie dotyczącym woli i oczekiwań wydawców co do ponownego użycia zarówno pojedynczych opisów bibliograficznych, części, bądź całości kolekcji. Takie oświadczenie powinno być precyzyjne, nieodwołalne i oparte na prawnej formule licencji lub zwolnienia.

    Kiedy udostępniasz dane bibliograficzne, formalnie określ zasady ich wykorzystania.

  2. Wiele z powszechnie stosowanych licencji nie jest przeznaczona i nie nadaje się do danych bibliograficznych lub ich zbiorów. Licencje stworzone i dostosowane do udostępniania danych są opisane na stronie http://opendefinition.org/licenses/#Data. Licencje Creative Commons (poza CC0), GFDL, GPL, BSD, itd., nie są odpowiednie dla danych i nie zaleca się ich stosowania.

    Używaj licencji dostosowanej do udostępniania danych.

  3. Używanie licencji, które ograniczają ponowne wykorzystanie danych w celach komercyjnych, lub ograniczają tworzenie prac pochodnych poprzez wykluczenie stosowania do określonych celów przez określone osoby czy organizacje, jest BARDZO niewskazane. Te licencje nie pozwalają na skuteczną integrację danych bibliograficznych i ponowne wykorzystanie zbiorów. Ponadto, uniemożliwiają działalność komercyjną w zakresie ochrony i udostępniania danych bibliograficznych.

    Jeśli chcesz, by Twoje dane były użyte możliwie najefektywniej, dostęp do nich powinien być otwarty zgodnie z definicją Open Knowledge/Data Definition (http://opendefinition.org). W szczególności “użycie niekomercyjne” oraz inne klauzule ograniczające nie powinny być stosowane.

  4. Ponadto, zaleca się by dane bibliograficzne lub ich kolekcje, zwłaszcza uzyskane przy pomocy środków publicznych, były umieszczone w domenie publicznej poprzez wykorzystanie Public Domain Dedication lub licencji Creative Commons Zero. Jest to zgodne z duchem publicznego finansowania dorobku kulturowego oraz z etosem dzielenia się i ponownego wykorzystania danych.

Gdzie to możliwe, zamieszczaj dane bibliograficzne w domenie publicznej poprzez wykorzystanie licencji Public Domain Dedication lub Creative Commons Zero.

Autorstwo: Karen Coyle, Mark MacGillivray, Peter Murray-Rust, Ben O’Steen, Jim Pitman, Adrian Pohl, Rufus Pollock, William Waites

Poprzyj zasady »

Dodatek

Niewyczerpująca lista danych bibliograficznych.

Podstawowe dane: nazwiska i identyfikacja autorów i redaktorów, tytuł, dane wydawcy, miejsce i data publikacji, identyfikacja nadrzędnego dzieła (np. czasopismo), strony, identyfikatory URI.

Wtórne dane: format dzieła, identyfikatory pozasieciowe (ISBN, LCCN, OCLC, itd.), wskazanie praw związanych z działem, informacje o finansowaniu, typ nośnika, zakres i rozmiar, dane administracyjne (ostatnia zmiana, itd.), stosowne odnosniki (do wikipedii, google books, amazon, itd.), spis treści, odnośniki do cyfrowych wersji części dzieła (spis treści, rejestry, bibligorafie, itd.), adresy i inne dane kontaktowe autorów, okładka, streszczenie, abstrakt, recenzje, słowa kluczowe, notacja klasyfikacyjna, znaczniki stworzone przez użykowników, informacje o egzemplarzach (liczba sztuk, numer katalogowy), …

Przetłumaczone z angielskiego oryginału przez Karola Langnera, 08.01.2012.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong> <section align="" class="" dir="" lang="" style="" xml:lang=""> <style media="" type="" scoped="">